Ο γιος του Σαούλ (Son of Saul)

Dear finder, search every part of the ground. Buried in it are dozens of documents of others, and mine, which shed light on everything that happened here. As for us, we have lost any hope of every reaching the day of liberation. The future will judge us on the basis of this evidence. May the world understand some small part of the tragic world in which we lived

–  Zalman Gradowski ( μέλος της ομάδας των Sonderkommando / Άουσβιτς- Οκτώβρης 1944 / το γράμμα του βρέθηκε μετά τον θάνατό του, θαμμένο στο χώμα του στρατοπέδου συγκέντρωσης ύστερα από μία ατυχή προσπάθεια απελεύθερωσης εκείνου και της υπόλοιπης ομάδας )

Ο γιος του Σάουλ είναι μία Ούγγρικη ταινία σε σκηνοθεσία του πρωτοπόρου László Nemes, η οποία κέρδισε το Μεγάλο Βραβείο στο Φεστιβάλ των Καννών (2015) καθώς και το Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης ταινίας (2016). Η ταινία ακολουθεί την ζωή ενός Εβραίου φυλακισμένου άντρα στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς το 1944, με το όνομα Saul, ο οποίος αποτελεί μελος της επίλεκτης ομάδας των Sonderkommando ή αλλιώς της ομάδας των “ bearers of secrets “. Η ομάδα αυτή αποτελούνταν στην πλειονότητα από Εβραίους κρατούμενους καλοδιατηρημένους σωματικά και ελάχιστα υγιείς οι οποίοι ήταν υπεύθυνοι για το «καθαρισμό» των θαλάμων αερίων, των κρεματορίων (..) ομοεθνών τους. Ζούσαν χρονικά πολύ περισσότερο από τους υπόλοιπους κρατούμενους σε έναν μεγάλο κοιτώνα και τους παρέχονταν καλύτερη τροφή για να μπορούν να ανταπεξέλθουν κάθε στιγμή στο «κάλεσμα για εργασία». Ο θάνατός τους ήταν προδιαγεγραμμένος καθώς η ομάδα έπρεπε να ανανεωθεί όσο η ροή νέων αντρών αυξάνονταν στο στρατόπεδο. Έχει σημειωθεί πως έχουν αλλάξει τουλάχιστον 12 γενιές Sonderkommando στο Άουσβιτς το χρονικό διάστημα 1943-1944.

Έτσι λοιπόν ο ίδιος ο László Nemes αποφάσισε να γράψει και να σκηνοθετήσει τον Γιο του Σάουλ, βασισμένος στην αληθινή φρικαλεότητα του Β’ Παγκοσμίου πολέμου από τους Ναζί εις βάρος των Εβραίων και μη κρατούμενων. Ο Σάουλ δουλεύει μηχανικά και με αυταπάρνηση καθοδηγούμενος από τις εντολές των ανωτέρων του μέχρι την στιγμή που θα συναντήσει το σώμα του γιου του, ο οποίος επιβίωσε από τον θάλαμο αερίων,  να το βλέπει να σκοτώνεται οριστικά από έναν γιατρό των SS. Όταν θα συμβεί αυτό, αρχίζει η ταινία να μιλά χρονικά και να περιγράφει την ζώη του Σάουλ για μιάμιση μέρα ακόμα, ο οποίος αναζητά έναν Εβραίο ιερέα για την σωστή ταφή του γιου του και κάνει τα πάντα για να τον βρει. Αλλάζει πόστο, συνεργάζεται με τον υπεύθυνο γιατρό, κλέβει το σώμα, μπροστά στην ιεροτελεστία της ηθικής ταφής μέσα στο χάος και την παράνοια της καθημερινότητας του, αψηφά τον ίδιο τον θάνατο που πολλές φορές συναντά προκειμένου να βρεθεί ο κατάλληλος ιερέας, μα ποτέ δεν εγκαταλείπει. Ένα μάθημα πατρικής αγάπης και προστασίας που ακροβατεί ανάμεσα στην αληθινή αντίληψη της θρησκευτικής πραγματικότητας ταφής των ψυχών, μέσα στην φρικαλεότητα του μεγαλύτερου εγκλήματος ενάντια στην ανθρωπότητα, τον 20 αιώνα.

son-of-saul-319114

Η σημαντικότητα του θέματος με περιορίζει πολύ προσωπικά ως προς την κριτική της ταινίας και μόνο. Θα μπορούσαμε να πούμε πως όταν αποφασίζει κανείς να μιλήσει κινηματογραφικά, για ιστορικά γεγονότα, θα πρέπει η ταινία να είναι ακριβής, χωρίς γενικεύσεις και περιττές λεπτομέρειες, τιμώντας σωστά την αλήθεια του ίδιου του θέματος. Η σκηνοθεσία, το σενάριο και η υποκριτική της ταινίας αυτής, είναι κατασκευασμένα έτσι ώστε να σε μεταφέρουν ψυχικά στην πραγματικότητα της τότε ζωής. Η ιδιοφυής αντίληψη του πώς θα πρέπει να στηθεί η κάμερα και ποιο θα είναι το σκληρό φόντο απεικόνισης χωρίς να προκαλεί κάθε φορά τάσης φυγής στον θεατή είναι τέτοια ώστε να χαρακτηρίζετε μοναδική στο είδος της. Ο σκηνοθέτης επέλεξε να ακολουθήσει κυριολεκτικά τον ίδιο τον πρωταγωνιστή περιγράφοντας έτσι τον ψυχικό κ όσμο από τα μάτια του ενός και την αγωνία του για το σύνολο που δεν είναι άλλη, παρά ένα βήμα πριν από τον θάνατο που σε απειλεί κάθε λεπτό. Εστιάζει λοιπόν στον κύριο πρωταγωνιστή, θολώνοντας το πίσω μερος , χρησιμοποιώντας καθόλου ήχο! Πόσο εντύπωσιακό ήταν αυτό, γιατί δεν μελοδραματοποιεί κάτι ούτε το κάνει γλυκανάλατο. Ουσιαστικά δεν προστατεύει τον θεατή η ταινία αυτή. Το ηχοτοπίο είναι ένα και μοναδικό, οι κραυγές, οι πυροβολισμοί, οι φωνές απελπισίας ακόμα και η επαναστατική αδικοχαμένη μάχη. Δεν μοιάζει λοιπόν σε αφηγηματικό ντοκυμαντέρ, ούτε οι διάλογοι έχουν σημασία.

Εδώ έπαιξε συμμετρικά και με εικαστική προοπτική. Η κάμερα λοιπόν καταγράφει την εικόνα και ύστερα οι ηθοποιοί παλεύουν σε μία υποκριτική μοναδικά ιδιαίτερη. Λες και προσαρμόστηκαν αμέσως στο πείραμα του τύπου εσύ ο φυλακισμένος εγώ ο ανώτερος, που όταν αναλαμβάνεις τους ρόλους αυτούς δεν θες ειδική καθοδήγηση, το ένστικτο σε οδηγεί, κάτι που εκμεταλλεύτηκε ο Memes για να φτιάξει τις σκληρές σκηνές στο εσωτερικό του στρατοπέδου. Ενώ λοιπόν στην αρχή μπορεί να κινήθηκε στα όρια της υπερβολής με το κούνημα της κάμερας ύστερα δόμησε έναν κόσμο που τον κατέκτησε μόνος του, διότι τέτοιο εγχείρημα με καθόλου μεγάλα πλάνα που να περιγράφουν τι συμβαίνει και ποιος ο τρόμος ενός τέτοιου στρατοπέδου, με αντικείμενα πολλά, ειδικά κουστούμια, εκλεπτυσμένη φωτογραφία και ότι άλλο συνθέτει μία μεγάλη παραγωγή, ο σκηνοθέτης αποφάσισε να παίξει με την εστίαση και να δει τι μπορεί αυτό να σημαίνει. Άραγε όταν αφαιρείς τα ζωτικά σημεία μιας ταινίας όπως είναι η μεγάλη υπερπαραγωγή της και δουλεύεις με όσα – όσα, τι μπορεί να συμβεί; Αναδεικνύεται το ταλέντο των ίδιων των ηθοποιών και καταγράφεται η ματιά του σκηνοθέτη που καμμιά φορά την ξεχνάμε μπροστά στον μελοδραματισμό του ήχου και στην ουτοπία των κοστουμιών και του μακιγιάζ.

Πρόκειται για μία σκληρή ταινία, που απαιτεί σεβασμό στην μνήμη τόσων αδικοχαμένων ψυχών που σίγουρα δεν θα την βάλεις να την παρακολουθήσεις ένα Σάββατο βροχερό βράδυ. Να την δείτε για να διδαχτείτε από αυτήν όπως την είδα και εγώ μέσα από αυτή την σκοπιά, να θυμώσετε, να πείτε «όχι και γιατί» και να μην ξεχνάτε! Δεν είναι τυχαίο που 71 χρόνια μετά ακόμα δυσκολευόμαστε να αποχαιρετήσουμε με όλες τις τιμές την σκληρότερη ανάμνηση της νεότερης ιστορίας, αλλά όπως η Άννα Φρανκ είχε πίστη στους ανθρώπους μετά από όλο αυτό, εμάς δεν μας μένει παρά να την ακούσουμε, κάτι παραπάνω ξέρει.

ΤΕΛΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ:

Must_Watch


Advertisement

Advertisements
Tagged with: